Дијалози

Борислав Пекић — Србин, демократа и слободан грађанин

Југ Горски

У политичком животу народа често се ствара привид да човјек мора да бира између националног идентитета и демократских вриједности. Као да љубав према сопственом народу подразумијева одрицање од слободе, или као да је демократско опредјељење могуће једино уз дистанцу према националној традицији. Борислав Пекић није прихватао такву подјелу.

За њега, национално и демократско нису били супротстављени принципи. У тексту „Нација и демократија, а не нација или демократија“ заступао је становиште да се национална слобода не може одвојити од слободе појединца, нити се демократија може градити на порицању националног идентитета.

Пекићев став није био позив на безусловно прихватање свега што се чини у име нације. Напротив, истинска приврженост сопственом народу подразумијева и право на критичко мишљење, слободну ријеч и отпор свакој власти која покушава да националне интересе поистовјети са сопственим опстанком. Народ није исто што и власт, као што ни држава није исто што и политичка странка.

Пекић пише:

„Стога, као демократи, никад не допустимо да будемо увучени у вештачку дилему избора између нације и демократије. Јер за демократију је нација њена нужност стварност, за нацију демократија њен изабрани циљ.

Демократија и Нација — ДА! Демократија или Нација — НЕ!“

Бити Србин, у том смислу, не значи одрећи се права на сумњу, неслагање или критику. Бити демократа не значи одбацити сопствену историју и културно насљеђе. А бити слободан грађанин значи имати право да се о јавним стварима суди сопственом главом, без страха и без обавезе да се припадајућој заједници доказује лојалност ћутањем.

Пекићева мисао зато остаје важна и изван времена у којем је настала. Она нас подсјећа да национална свијест без слободе може постати средство политичке манипулације, док демократија без осјећања историјске и културне припадности ризикује да остане празна процедура.

Између та два искушења налази се простор одговорног грађанства: простор у којем човјек не мора да бира између свог народа и своје слободе.

Управо у томе једна од најважнијих порука Борислава Пекића: нација није мање наша зато што је критички промишљамо, нити смо мање слободни зато што припадамо одређеној култури и историји.

Српство, демократија и слобода не морају бити три различита пута. Они могу бити три димензије одговорног односа према сопственом народу, држави и човјеку.

 

Извор: Борислав Пекић, Нација и демократија, а не нација или демократија